باب بيستم بَابُ الْبِدَعِ وَالرَّأْيِ وَالْمَقَايِيسِ اصل : شرح : الْبِدَع ( به كسر باء يك‌نقطه و فتح دال بىنقطه و عين بىنقطه ، جمع « بِدْعة » به كسر باء و سكون دال ) : احكامى كه از روى خواهش نفس است و آن را اعتقاد مبتدا مىنامند ؛ چون مستند نيست سوى قرينه و نه سوى اصلى كه مَقيسٌ عَلَيْه باشد ، موافق آنچه مىآيد در حديث اوّلِ اين باب كه : « أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ و أحْكَامٌ تُبْتَدَعُ » و لهذا در رساله‌اى كه در اوّل « كِتَابُ الرَّوْضَة » است ، « أهْوَاءٌ تُتَّبَعُ » به جاى « بِدَع » مذكور است . الرَأْي ( به فتح راء و سكون همزه ، مصدر باب « مَنَعَ » ) : ديدن ، خواه به چشم و خواه به دل ؛ و مراد اين جا ، حكم از روى ظن حاصل به استفراغ وُسع است بىاصلى كه مَقيسٌ عَلَيْه باشد و آن را گاهى اجتهاد مىنامند و لهذا اجتهاد ، گاهى در مقابل قياس ، مستعمل مىشود . المَقايِيس ( به فتح ميم و قاف و الف و دو ياء دو نقطه در پايين ، جمع « مَقْيُوس » كه اصل « مَقِيس » است ، به اعتبار اين كه مفرد در جمع مكسّر ، مردود مىشود سوى اصلش ) : حكم‌هايى كه قياس كرده شده است بر نمونه كه در زمان رسول اللَّه بوده . يعنى : اين باب ، بيان بدعت‌ها و اجتهاد و قياسْ كرده شده است . در اين باب ، بيست و دو حديث است . [ حديث ] اوّل اصل : [ الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيُّ ، عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْوَشَّاءِ ؛ وَعِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ جَمِيعاً ، عَنْ